Spastisite

Spas kelimesi Yunanca kökenlidir. Spasmos; sürüklemek, çekmek anlamına gelir. Spastisitenin sözcük anlamı gerilmeye karşı istemsiz, hız bağımlı artmış dirençtir. Bu tanım, gerilmeye karşı direncin -en azından kısmen- spastik bir kasın hangi hızda gerildiğine bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Spastisiteyle ilişkili bir etkenin gerilme refleksi olduğu düşünülmektedir.

Bu refleks, kasların gerilmesini/ gevşemesini içeren normal hareketleri koordine etmede ve kasın aşırı gerilmesini engellemede önemlidir. Spastisite, sonuç olarak kasları etkilese de asıl sorun merkezi sinir sisteminin istemli hareketleri denetleyen kısmının(beyin ya da omurilik) hasarıyla ilişkilidir. Bu hasar sinir sistemiyle kaslar arasındaki iletişim sinyallerinin dengesinin bozulmasına neden olur. Bu denge bozulması kaslarda artmış aktiviteyle (uyarılmışlık) sonuçlanır.

Spatisite, özellikle eklemleri uygun olmayan anormal pozisyonlara çekiyor veya bir eklemin doğal hareketini engelliyorsa ağrılı olabilir. Spastisite hafif kas sertliğinden kasın kalıcı kısalmasına kadar giden geniş bir yelpazede görülebilir. Kas kalıcı olarak kısaldığında, eklem şekilleri de bozulur. Bu duruma kontraktür adı verilir ve spastisitenin en sık görülen sonuçlarındandır. Spatisitesi olan kişilerin kaslarında sıkça görülen bir diğer durum da klonus yani hızlı tekrarlayan kas spazmlarıdır.

Spastisite herhangi bir kas grubunu etkileyebilirken bazı belli süreçler söz konusudur. Spastisite tek bir kolu ya da her iki kolu etkilerse dirsek ve bilek içeri doğru bükülür (fleksiyon hareketi) ve yumruk el oluşur( parmaklar avucun içine doğru sıkıca kasılır). Bu durum kişinin giyinme, yemek yeme, yazma gibi günlük aktivitelerini bozduğu gibi denge sorununa da neden olarak yürümesini zorlaştırabilir. Bacaklardaki spastisite kasılmış kalçaya, dışa doğru açılmış uyluğa, kasılmış, sertleşmiş ve bükülmüş dize, ayakta içe doğru dönmeye ve ayak başparmağında hiperekstansiyona yani yukarı geri doğru kasılmaya neden olur (buna aynı zamanda otostopçu başparmağı denir). Tek veya çift bacaktaki spastisite yürüme, oturma, yatarken pozisyon alma, ayakta durma veya bir yerden bir yere gidebilme gibi aktiviteleri kısıtlar.

Nedenleri

Spastisitenin en önemli nedenleri;

  • Doğumdan önce, doğum sırasında veya sonrasında beynin yeterince oksijen alamaması (bu duruma serebral palsi denir);
  • Fiziksel travma (beyin ya da omurilik hasarı);
  • Beyne giden kan damarlarından birinin tıkanması ya da bu damarlardan beyne kanama olması (inme);
  • Multipl skleroz (MS);
  • Beyinde veya beyni saran zarlarda meydana gelen iltihap (ensefalit veya menenjit).

Spastisiteye neden olacak sorun ilk ortaya çıktığında kaslar tamamıyla gevşektir, zaman içerisinde kasılır ve spastisite gelişmiş olur. Bir kere spastisite geliştikten sonra, sürekli olarak var olması gerekmez. Ağrı, bası yaraları, idrar yolları iltihabı, batık tırnaklar, çok dar giyim, sıkı sargılar, kabızlık gibi belli uyaranlar ve tetikleyici faktörler spastisiteyi artırır.

Bu içerik, www.wemove.org sitesinden derlenmiştir.